Wspólnie z Instytutem Serbołużyckim z Budziszyna (Sorbisches Institut, Serbski Institut) zapraszamy wszystkich zainteresowanych na międzynarodową konferencję naukową
„Mniejszości za żelazną kurtyną. Balast czy źródło tożsamości?”.
- 📅 Termin: 23–24 września 2026 r.
- 📍 Miejsce: Hotel Diament w Zabrzu
- 👥 Prelegenci: Naukowcy z Polski, Niemiec, Czech oraz Węgier; wybitni eksperci w zakresie polityki wobec mniejszości narodowych
- 🗣️ Tłumaczenie: symultaniczne w językach polskim i niemieckim
Udział w wydarzeniu jest bezpłatny. Wymagana jest wcześniejsza rejestracja do 9 września br. – drogą mailową na adres: biuro@fzentrum.pl.
W zgłoszeniu prosimy o wskazanie, czy zamierzają Państwo uczestniczyć w całej konferencji, czy w wybranej części. Liczba miejsc jest ograniczona, decydująca będzie kolejność zgłoszeń.
Konferencja poświęcona będzie zagadnieniu polityk wobec mniejszości narodowych, etnicznych i językowych w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1945-1990. W centrum debaty znajduje się problematyka funkcjonowania mniejszości w warunkach reżimów autorytarnych, które – dążąc do ujednolicania społeczeństw – stosowały szeroki wachlarz narzędzi kontroli, asymilacji i symbolicznego zarządzania różnorodnością.
Po 1945 r. państwa Europy Środkowo-Wschodniej stały się przestrzenią intensywnych eksperymentów ideologicznych. Oficjalna doktryna komunistycznej internacjonalizacji, głosząca braterstwo narodów i ludów socjalistycznych, pozostawała w nieustannym napięciu ze strategią centralnego nadzoru, homogenizacji społecznej i paranoją bezpieczeństwa. W praktyce prowadziło to zarówno do selektywnego wspierania niektórych grup, jak i do marginalizowania lub represjonowania innych, uznawanych za niepewne ideologicznie lub „obce klasowo”.
Szczególnie widoczne było to w przypadku Niemców zamieszkujących powojenną Polskę, których obecność była w oficjalnym dyskursie wielokrotnie kwestionowana. Na Śląsku oraz na Warmii i Mazurach – regionach o złożonej, wielowiekowej historii – polityka państwa zmierzała do negacji ciągłości kulturowej i historycznej lokalnych społeczności niemieckich. Ich dziedzictwo było minimalizowane, a w przestrzeni publicznej i edukacyjnej często przedstawiane jedynie przez pryzmat „odzyskiwania” ziem lub dramatycznych doświadczeń wojny. W efekcie kultura niemiecka, obecna tam od stuleci, została na wiele lat zepchnięta na margines życia społecznego, a jej wymazywanie miało być elementem szerszego projektu budowy jednolitej tożsamości państwowej.
Podobne procesy występowały w całym bloku wschodnim. Mniejszości balansowały między formalnymi deklaracjami równości a realnymi ograniczeniami w sferze językowej, kulturalnej i politycznej. W warunkach presji państwowej tożsamość stawała się dla wielu z nich przestrzenią wewnętrznego oporu i spuścizną, którą pielęgnowano mimo braku instytucjonalnego wsparcia.
Celem konferencji jest stworzenie przestrzeni do refleksji nad tym, jak polityki władzy wobec mniejszości w przeszłości kształtują współczesne postrzeganie różnorodności, relacje między większością a mniejszościami oraz pamięć o wielokulturowych korzeniach regionu. Dziedzictwo to – choć przez dziesięciolecia bywało marginalizowane lub zniekształcane – stanowi dziś klucz do zrozumienia złożonych procesów tożsamościowych w Europie Środkowo-Wschodniej.
Projekt wspierany przez Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki
Projekt finansowany ze środków Federalnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych za pośrednictwem Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce